W laboratoriach w Melbourne sprawdzono działanie nieujawnionego z nazwy leku, określanego jako „compound X” (składnik X), w mysim modelu objawów choroby Parkinsona. Preparat poprawił równowagę i sprawność ruchową zwierząt, a jednocześnie nasilił procesy nocnego „sprzątania” mózgu przez tzw. układ glimfatyczny. Wyniki przedstawiono podczas Oxford Glymphatic and Brain Clearance Symposium w Wielkiej Brytanii. Kolejnym krokiem ma być przygotowanie badań z udziałem osób we wczesnym stadium choroby.
Gdy mózg śpi, pracuje jego system oczyszczania
Choroba Parkinsona, dotykająca ponad 10 milionów osób na świecie, wiąże się z obumieraniem komórek nerwowych w obszarach kontrolujących ruch. Jednym z najbardziej charakterystycznych śladów tego procesu jest odkładanie się nieprawidłowej wersji białka o nazwie alfa-synukleina, które tworzy złogi w tkance mózgowej. Coraz częściej w tym kontekście pojawia się hipoteza, że problem nie dotyczy wyłącznie „produkcji” nieprawidłowych białek, lecz także ich usuwania.
W centrum uwagi znalazł się układ glimfatyczny, czyli mechanizm krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego, który pomaga wypłukiwać z mózgu zbędne produkty przemiany materii. To właśnie podczas głębokiego snu, gdy pojawiają się wolne fale mózgowe, warunki do takiego oczyszczania mają być najlepsze. Do tej pory nie było jednak jasne, czy wzmocnienie tego procesu może przełożyć się na realną poprawę funkcji ruchowych.
Udane testy na myszach
Zespół Zhao Yan z Swinburne University of Technology zastosował nowatorski model choroby Parkinsona u myszy, Objawy w nim narastają stopniowo i nie są wywołane nagłym uszkodzeniem mózgu. Przez cztery miesiące 20 myszy otrzymywało co tydzień donosowo krople zawierające nieprawidłową alfa-synukleinę. Białko miało następnie rozprzestrzeniać się w mózgu, prowadząc do coraz wyraźniejszych problemów z poruszaniem.
Po dwóch miesiącach połowa zwierząt zaczęła dostawać „compound X” cztery razy w tygodniu. Lek podawano razem z metylocelulozą, która pomaga go rozpuścić. Reszta myszy stanowiła grupę kontrolną i otrzymywała samą metylocelulozę. Badacze porównywali ten etap zmian do wczesnego stadium choroby u ludzi, kiedy mogą pojawiać się subtelne sygnały, takie jak zaburzenia węchu lub snu.
Skuteczność terapii wykazano w testach ruchowych. W zadaniu polegającym na zejściu po cienkim słupku po wcześniejszym obrocie ciała poradziło sobie 80% myszy otrzymujących „compound X”, podczas gdy w grupie kontrolnej tylko 10% wykonało zadanie. W teście utrzymania równowagi na obracającym się pręcie przez 5 minut niemal wszystkie myszy otrzymujące „compound X” wytrwały do końca, a zwierzęta z grupy kontrolnej spadały średnio po około 3 minutach.
Kiedy terapia będzie dostępna?
Analizy wykazały, że „compound X” nasilał wolne fale mózgowe podczas głębokiego snu, co wiązało się z większym przepływem płynu przez układ glimfatyczny. Jednocześnie w korze ruchowej, obszarze bezpośrednio związanym z kontrolą ruchu, liczba złogów alfa-synukleiny spadła średnio o 40% bardziej niż w grupie kontrolnej.
To, co dziś rozpala wyobraźnię, ma też bardzo przyziemny wymiar. Badacze nie ujawniają, czym dokładnie jest „compound X”. Informują jedynie, że to lek już zatwierdzony przez amerykańską FDA. Utrzymanie nazwy w tajemnicy ma związek z ochroną własności intelektualnej przy próbie zastosowania go w nowym wskazaniu.
Naukowcy planują w ciągu najbliższego roku starać się o zgodę regulacyjną na badania u ludzi we wczesnym stadium choroby Parkinsona. Długofalowy cel jest jasny: działać jak najwcześniej, zanim zmiany w układzie nerwowym staną się trudne do odwrócenia.
Źródło: New Scientist